Koepelvrijstelling: rechtbank legt eis terugbetaling eigen aandeel minder strikt uit

Rechtbank Gelderland acht de koepelvrijstelling van toepassing op diensten aan 21 waterschappen. Opmerkelijk, omdat het aandeelcriterium de laatste jaren juist steeds strikter werd uitgelegd.

Het Waterschapshuis is een gemeenschappelijke regeling die is ingesteld door 21 waterschappen. Als expertinstituut en serviceorganisatie verricht het diensten in de vorm van projecten, veelal op ICT-gebied. De waterschappen betalen de instandhoudingskosten volgens verdeelsleutels als salaris, inwoneraantal, oppervlakte of vervuilingseenheden. Per opdracht wordt een dienstverleningsovereenkomst gesloten en één kostenverdeelsleutel gekozen.

In geschil is of de koepelvrijstelling van toepassing is op die diensten. De inspecteur meent van niet, omdat volgens hem niet aan alle voorwaarden is voldaan.

Het oordeel

Rechtbank Gelderland oordeelde dat de diensten direct nodig zijn voor de waterschappen en niet leiden tot verstoring van de concurrentieverhoudingen.

Ook aan de laatste eis, dat de koepelorganisatie alleen terugbetaling vordert van het aandeel van de leden in de gezamenlijke uitgaven, is voldaan. De inspecteur vond dat de verdeelsleutels niet aansluiten bij het werkelijke gebruik. Volgens de rechtbank doen zij dat wel.

Waterschappen bepalen per project of zij deelnemen. Doen zij dat, dan brengt Het Waterschapshuis alleen de werkelijke kosten van dat project in rekening aan de deelnemers: tekorten worden aangevuld, overschotten terugbetaald. De waterschappen bepalen zelf hoe de kosten worden verdeeld. Voor het ene project is eenvoudiger een sleutel te bedenken dan voor het andere, en de mate waarin een project een waterschap aangaat kan verschillen. Duidelijk is in elk geval dat geen waterschap bereid is voor een ander te betalen, zodat er in alle gevallen overeenstemming bestaat dat de sleutel ieders aandeel representeert. Dat is volgens de rechtbank voldoende. Zou de uitleg van de inspecteur worden gevolgd, dan zou het praktisch onmogelijk worden de vrijstelling toe te passen.

Praktijkbelang

Deze uitspraak is opmerkelijk, omdat de koepelvrijstelling de laatste jaren juist steeds strikter moest worden uitgelegd. In de zaak KNMG oordeelde de Hoge Raad dat alleen aan deze voorwaarde wordt voldaan als de koepelorganisatie enkel terugbetaling vordert van het precieze aandeel van de betrokkenen in de gezamenlijke uitgaven. Het Hof van Justitie oordeelde eerder in het SCBIT-arrest dat via analytische boekhoudmethoden zonder meer het exacte aandeel voor elke afzonderlijke dienst kan worden vastgesteld.

A-G Ettema gaf in haar conclusie in KNMG al aan dat het aandeelcriterium niet te strikt moest worden uitgelegd. De rechtbank lijkt dat balletje te hebben opgepakt: aan het criterium kan ook worden voldaan wanneer niet het exacte aandeel per afzonderlijke dienst in rekening wordt gebracht, maar de leden het erover eens zijn dat de verdeelsleutel ieders aandeel representeert.

Let op: de koepelvrijstelling is niet alleen relevant voor koepelorganisaties van overheidslichamen, maar ook voor die van onderwijsinstellingen, zorginstellingen en dergelijke.